බුද්ධිමය දේපල නීතිය පිළිබඳ තැබ…

, , Leave a comment

බුද්ධිමය දේපල නීතිය පිළිබඳ තැබූ සටහන අවසන් කරන්නේ..
බුද්ධිමය දේපල නීතියට අදාලව නීතිමය තත්වයන් කඩකිරීම් වලට ලක්වන අවස්ථා නිතර දැකිය හැකි සහ නිතර කතාබහට ලක්වන මාතෘකා කිහිපයක් ගැන.

1. වෙළඳ ලකුණු
Trade Marks

* වෙළෙඳ ලකුණක් යනු කුමක්ද ?

ලකුණක් – වෙළෙඳ ලකුණක් හෝ සේවා ලකුණක් යන්නෙන් එක් ව්‍යවසායක භාණ්ඩයක් හෝ සේවාවක්, වෙනත් ව්‍යවසායන්ගේ භාණ්ඩ හෝ සේවාවන්ගෙන් වෙන් කර දැක්වීම පිණිස උපයෝගී කරගනු ලබන යම් දෘශ්‍යමාන ලාංඡනයක් අදහස් වේ. වෙළෙඳ ලකුණක් භාණ්ඩ හා අදාල වන අතර සේවා ලකුණක් සේවාවන්ට අදාල වේ. ඊට අමතරව තවත් ලකුණු වර්ග දෙකක් තිබේ. එනම් සහතික ලකුණු හා සාමූහික ලකුණු වශයෙනි. සහතික ලකුණු යනු අනෙක් අයට ලකුණක් භාවිතා කිරීම සදහා අවසර දෙන එම ලකුණුයේ හිමිකරුවා විසින් සහතික කරන ලද පරිදි භාණ්ඩ හො සේවාවන්හි නිශ්චිත ප්‍රමිතිය සපුරාලන ලකුණක් වේ. සාමූහික ලකුණක් යනු ලියාපදිංචි හිමියාගේ පාලනය යටතේ ලකුණුය පාවිච්චි කරන විවිධ ව්‍යවසායන්ගේ භාණ්ඩවල සම්භවය හෝ වෙන යම් පොදු ආවේණික ලක්ෂණයක් වෙන් කොට දැක්වීමෙහිලා උපයෝගී වන්නා වූ යම් දෘශ්‍යමාන ලාංඡනයක් වේ.

* වෙළෙඳ ලකුණක් සමන්විත වන්නේ කවරකින්ද ?

ලකුණක්, වචනයක් / වචන, සංකේතයක් / සංකේත, උපක්‍රමයක් / උපක්‍රම, අකුරු, අංක, ලකුණු, වාසගම් හෝ භූගෝලීය ලකුණුය, භාණ්ඩ හෝ බදුන් ආදියේ වර්ණ සහ හැඩතල වල සංයෝජනයක් හෝ සැකසුමක් ආදියෙන් සමන්විත විය හැකිය. දෘශ්‍යමාන වෙළෙඳ ලකුණක් සැම විටම එක් ව්‍යවසායක භාණ්ඩ හෝ සේවා, වෙනත් ව්‍යවසායක භාණ්ඩ හෝ සේවාවලින් වෙන් කර දැක්විය යුතුය. (එය ආවේණික විය යුතුය)

* වෙළෙඳ ලකුණක කර්තව්‍ය

ලකුණු හිමිකරුගේ භාණ්ඩ හෝ සේවා අන් අයගේ භාණ්ඩ හෝ සේවාවලින් වෙන් කොට හදුනා ගැනීම
භාණ්ඩ හෝ සේවාවන්හි මුලාශ්‍රය දැක්විම
හිමිකරුවකුගේ භාණ්ඩ හෝ සේවා ප්‍රත්‍යෙක කිරීම
හිමිකරුට පාරිභෝගිකයන් කරා ළගා වීමට හැකියාව ඇති කිරීම
පාරිභෝගිකයන්ට වෙළද පොලේදී තේරීමක් ලබා දීමට උපකාර කිරීම, ආදී කර්තව්‍ය කිහිපයක් ඊට ඇත.

* ලියාපදිංචි කළ හා ලියාපදිංචි නොකල වෙළෙඳ ලකුණු

ලියාපදිංචි කළ වෙළෙඳ ලකුණක් යනු නීතිය යටතේ සහ ජාතික බුද්ධිමය දේපළ කාර්යාලයේ ලියාපදිංචි කරන ලද ලකුණකි. ලියාපදිංචියක් නොකර වුවද ඔබට වෙළෙඳ ලකුණක් භාවිතා කළ හැක. ලියාපදිංචි නොකළ වෙළෙඳ ලකුණක් කූට නිදේශනයෙන් අසාධාරණ තරගකාරිත්වය නීතිය හෝ පොදු නීතිය යටතේ ආරක්ෂා කරනු ලැබිය හැකිය.

* වෙළඳ ලකුණක් ලියාපදිංචි කළ යුත්තේ ඇයි ?

ඔබේ වෙළෙඳ ලකුණ ලියාපදිංචි කරන ලෙස ඔබට තරයේ ම නිර්දේශ කරනු ලැබේ. ලකුණක් ලියාපදිංචි කිරීම, එහි හිමිකරුට එය උපයෝජනය කිරීමට, පාවා දීමට සහ බලපත්‍ර දීමට පරම අයිතිය ලබා දෙයි. සිවිල් අධිකරණය හෝ අපරාධ අධිකරණය හෝ අධිකරණ දෙකම හරහා ඔබට පහසුවෙන් හා සඵලව මෙම අයිතිවාසිකම් බලාත්මක කළ හැක. අන් අය ඔබගේ ලකුණ හෝ රවටනා සුළු අන්දමින් ඔබේ ලකුණට සමාන ලකුණක් භාවිතා කිරීමෙන් වළක්වාලීමට ඔබට හැකිය. හානි සදහා වන්දි ඉල්ලා සිටීමට ද ඔබට හිමිකම ඇත.

ලියාපදිංචි කළ හැකි ලකුණු
2003 අංක 36 දරන බුද්ධිමය දේපළ පනතේ 103 සහ 104 වගන්ති යටතේ ආවේශ්‍ය කළ නොහැකි නොවිය යුතු ලකුණු ලියාපදිංචි කිරීමට හැකිය. ලකුණක් ආවේශ්‍ය කල නොහැකි වනුයේ, උදාහරණයක් ලෙස භාණ්ඩ හෝ සේවා විස්තර වීම, ඔබේ භාණ්ඩ හෝ ‍සේවා අනෙක් ව්‍යවසායකයන්ගේ භාණ්ඩවලින් හෝ සේවාවලින් වෙන් කොට හඳුනාගත නොහැකි වීම හෝ එය දැනට ලියාපදිංචි කර ඇති හෝ ප්‍රකට වෙනත් ලකුණට රැවටෙන සුළු ආකාරයෙන් (නොමඟ යැවෙන සුළු) සමාන වීම වැනි හේතු වේ.

* ලියාපදිංචි විය හැක්කේ කාටද ?

ඕනෑම තැනැත්තෙකු හෝ සංස්ථාගත කළ හෝ නොකළ හෝ පුද්ගල මණ්ඩලයක් [තනි පුද්ගලයෙකු (පුද්ගලයින්), සමාගමක්, හවුල් ව්‍යාපාරයක්, සංගමයක් ආදී වශයෙන්]

* ව්‍යාපාර නාම

තැනැත්තකු තම ව්‍යාපාරය සිදු කරනුයේ යම් නාමයක් යටතේ ද, ඒ නාමය ව්‍යාපාර නාමය වේ. (අයදුම්කරුගේ නම, හවුල් ව්‍යාපාරයේ නම ආදිය). බුද්ධිමය දේපළ පනත යටතේ ව්‍යාපාර නාම ආරක්ෂා කළ හැක. කෙසේ වෙතත්, එය ලියාපදිංචි කළ හැක්කේ ලකුණක් ලෙස පමණි. එබැවින් ව්‍යාපාර නාමය ලකුණක් ලෙස ලියාපදිංචි කිරීම උචිත වේ.

* ලියාපදිංචි අනුයෝජිතයෝ

අයදුම්කරු වෙනුවෙන් ඉල්ලුම්පත්‍ර හෝ ලියාපදිංචි ලකුණු සම්බන්ධ ක්‍රියාකිරීමට හැකියාව ඇති සහ පේටන්ට් හෝ කාර්මික සැලසුම් වැනි වෙනත් ඕනෑම ඉල්ලුම්පත්‍රයක් සම්බන්දවත් ක්‍රියාකල හැකි ලියාපදිංචි බුද්ධිමය දේපළ අනුයෝජිතයෝ සිටිති.

2. ප්‍රකාශන අයිතිය
Copy Rights

* ප්‍රකාශන අයිතිය යනු කුමක්ද ?

ප්‍රකාශන අයිතිය යන්නෙන් ශාස්ත්‍රිය සහ කලාත්මක කෘති සඳහා ඒවායේ නිර්මාණකරුවන්ට නීතිය මගින් ලබා දී ඇති අයිතිවාසිකම් අදහස් වේ. එම අයිතිවාසිකම් දෙයාකාර වේ. එනම්,
(අ) ආර්ථික අයිතිවාසිකම්
(ආ) සදාචාරාත්මක අයිතිවාසිකම් වශයෙනි.
ආර්ථික අයිතිවාසිකම්වලට කෘතිය ප්‍රතිනිෂ්පාදනය කිරීමේ, විකිණීමේ, කුලියට දීමේ, බෙදාහැරීමේ, මහජනයා සඳහා සන්නිවේදනය කිරීමේ සහ පරිවර්තනය කිරීමේ අයිතිවාසිකම් ඇතුලත් වන අතර සදාචාර අයිතිවාසිකම්වලට කතෘත්වය සඳහා හිමිකම් සහ කෘතිය හා සම්බන්ධ යම් විකෘති කිරීමකට, අංග ඡේදනයකට හෝ විකරණයකට හෝ හීනකාරක ක්‍රියාවකට විරෝධය පෑමේ අයිතිවාසිකම් ආවරණය කරයි.

* ආරක්ෂා කළ යුත්තේ ඇයි ?

ප්‍රකාශන හිමිකම් ශාස්ත්‍රීය හා කලාත්මක කෘතිවල කර්තෘවරුන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කරන අතර ඔවුනට ආර්ථික ප්‍රතිලාභ සහ පිළිගැනීම සහතික කර එමගින් ශාස්ත්‍රීය හා කලාත්මක ක්ෂේත්‍රවල නිර්මාණශීලීත්වය හා ආයෝජනය ප්‍රවර්ධනය කරයි. එවැනි නිර්මාණ ආර්ථික සංවර්ධනය, අධ්‍යාපනය, සංස්කෘතිය සහ ජීවිතය රසවිඳීම ඉහළ නංවයි.

* ආවරණය කරනු ලබන්නේ කුමක්ද ?

ප්‍රකාශන හිමිකම මුල් ශාස්ත්‍රිය හා කලාත්මක කෘති: පොත්, පරිගණක වැඩසටහන්, ලිපි වැනි ලියවිලි, කතා, දේශන ආදී වාචික කෘති, වේදිකා නාට්‍ය, ටෙලිනාට්‍ය, සංගීතමය කෘති, චිත්‍රපට, චිත්‍ර, පින්තාරු කිරීම් සහ ඡායාරූප ආවරණය කරයි. දත්ත පදනම් සහ කෘතිවල පරිවර්තන ද ආරක්ෂා කරනු ලැබේ.

* ප්‍රකාශන හිමිකම් ලියාපදිංචි කිරීම

ලියාපදිංචි කිරීම වැනි කාර්ය පරිපාටික අවශ්‍යතාවයන්ගෙන් තොරව, කෘතිය ප්‍රකාශයට පත් කොට මහජනයාට ලබාගත හැකි දිනයේ සිට ප්‍රකාශන අයිතිය ආරක්ෂා වේ.

* අයිතිය ඇත්තේ කාටද ?

ආර්ථික අයිතිවාසිකම්වල හිමිකරු වනුයේ කර්තෘවරයා වන නමුත් සාමාන්‍යයෙන් සේවකයෙකු විසින් නිර්මාණය කරන ලද කෘතියක අයිතිය සේවායෝජකට හිමිවීම ආදී ව්‍යතිරේකයන් තිබේ. ආර්ථික අයිතිවාසිකම් පාවා දීමට හෝ බලපත්‍රයක් මගින් ප්‍රදානය කිරීමට හැකිය. සදාචාර අයිතිවාසිකම් සැම විටම කර්තෘවරයා සතු වේ.

* කාලසීමාව

ප්‍රකාශන හිමිකම් සාමාන්‍යයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේදී කර්තෘවරයාගේ ජිවිත කාලය පුරා හා ඔහුගේ මරණයෙන් අවුරුදු 70ක් ගත වන තුරු ආරක්ෂා වේ.

* පරිපාලනය

ප්‍රකාශන හිමිකම හිමිකරුට එම අයිතිවාසිකම් පුද්ගලිකව පරිපාලනය කළ හැකිය. එසේ නැතහොත් හිමිකරුවන්ට ඒවා සාමූහිකව පරිපාලනය කළ හැකිය. සාමූහික පරිපාලනය යන්නෙන් අයිතිවාසිකම් සඳහා බලපත්‍ර ප්‍රදානය කිරීම, ගාස්තු එකතු කිරීම, භාවිතය සහ අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය කිරීම සහ අයිතිවාසිකම් බලාත්මක කිරීම අධීක්ෂණය කිරීමේදී හිමිකරුවන් වෙනුවෙන් ක්‍රියා කරන සංවිධානයක් පිහිටුවීම අදහස් කෙරේ.

* විදේශයන්හි ආරක්ෂාව

නිශ්චිත රටක ජාතික නීතිය යටතේ ශාස්ත්‍රීය හා කලාත්මක කෘති ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වන බ(ර්)න් සම්මුතියේ සියලු සාමාජික රටවල ශ්‍රී ලංකා කර්තෘවරුන්ගේ කෘති ආරක්ෂා කරනු ලැබේ.

* ජනප්‍රවාද වලට ප්‍රකාශන අයිතියක් කිව හැකිද?

ශ්‍රී ලංකාවේ ජනප්‍රවාද ප්‍රකාශන අනවසර භාවිතයෙන් ආරක්ෂා කරනු ලැබේ

3.කාර්මික සැලසුම්
Industrial Design

* කාර්මික සැලසුමක් යනු කුමක්ද ?

යම් භාණ්ඩයක අලංකරණ හෝ සෞන්දර්යාත්මක අංගය එයයි. එහි කිසිදු කෘත්‍යාත්මක ලක්ෂණයක් නොමැත. එය කිසියම් භාණ්ඩයක හැඩය බඳු ත්‍රිමාණ මෝස්තරයක් (සෙල්ලම් බඩුවක, බෝතලයක, ස්වර්ණාභරණයක, පුටුවක් ආදිය සඳහා වූ මෝස්තරයක්) හෝ රටා ‍හෝ රේඛා බඳු ද්විමාන මෝස්තරයක් (සුභ පැතුම් පතක් සඳහා වූ මෝස්තරයක්) විය හැක.

* ආරක්ෂා කරනු ලබන සැලසුම්

සැලැස්මක් අලුත් නම් සහ යම් ගර්හනීය සැලසුමකින් සමන්විත නොවේ නම් හෝ සදාචාරයට, මහජන සාමයට හෝ මහජන සම්බන්ධතාවලට පටහැනි නොවේ නම් එවැනි සැලැස්මක් ආරක්ෂා කරනු ලැබේ. අලුත් කාර්මික සැලැස්මක් යන්නෙන් ඒ කාර්මික සැලැස්ම ලියාපදිංචි කිරීම සඳහා ඉල්ලුම් කළ දිනයට පෙර ලෝකයේ කිසිම ස්ථානයකදී මහජනයා වෙත ඉදිරිපත් කරනු නොලැබූ කාර්මික සැලැස්මක් අදහස් වේ.

* ඒවා ආරක්ෂා කරනු ලබන්නේ කෙසේද ?

;බුද්ධිමය දේපළ කාර්යාලයේ ලියාපදිංචි කිරීමෙන් අනතුරුව ඒවා ආරක්ෂා කරනු ලැබේ. ලියාපදිංචි කළ සැලැස්මක් වසර පහක කාලයක් සඳහා ආරක්ෂා කරනු ලබන අතර, එය වසර පහක් වූ අනුගාමී කාලසීමා දෙකකට අලුත් කරනු ලැබිය හැකිය. D 1 ආකෘතිපත්‍රය භාවිතා කරමින් පිළියෙල කරන ලද අයදුම්පත්‍රයක් අදාළ ගාස්තුව ගෙවා බුද්ධිමය දේපළ කාර්යාලයේ ගොනු කළ හැකිය.

* අයිතිවාසිකම්

සැලැස්ම යොදා ගනිමින් භාණ්ඩ සෑදීම, භාවිතා කිරීම, අපනයනය කිරීම හා ආනයනය කිරීම ආදියේ අනන්‍ය අයිතිය සැලැස්මේ හිමියා සතු වේ.

* ඒවා ආරක්ෂා කරනු ලබන්නේ ඇයි ?

;;කාර්මික සැලැස්මක් භාණ්ඩයක් ආකර්ෂණීය හා සිත්ගන්නා සුළු බවට පත් කරන අතර එමගින් වාණිජ වටිනාකම සහ අලෙවි කිරීමේ හැකියාව ඉහළ නංවයි. ආරක්ෂා කිරීම මගින් නිර්මාණකරුට සාධාරණ ලාභයක් සහතික කරන අතර ආයෝජන ප්‍රවර්ධනය කරයි. කර්මාන්ත, කලා ශිල්පවල සහ හස්ත කර්මාන්තයේ නිර්මාණශීලීත්වය දිරිමත් කිරීම මගින් ඒවා ආර්ථික සංවර්ධනයට දායක වන අතර වාණිජ කටයුතු ව්‍යාප්ත කර වැඩි රැකියා අවස්ථා උත්පාදනය කරයි.

4. භූගෝලීය දර්ශකය
Geographical Index

* භූගෝලීය දර්ශකය යනු කුමක්ද?

එය භාණ්ඩ සඳහා භාවිතා කරනු ලබන නමක් හෝ ලකුණක් වන අතර භාණ්ඩවල සම්භවය නිශ්චිත ස්ථානයක (රටක් හෝ රටක යම් ස්ථානයක්) ඇති නිසා ඒවායේ විශේෂ තත්ත්වයන්, ආවේණික ලක්ෂණයන් හෝ කීර්තියක් ඇති බව පෙන්නුම් කරයි. (ලංකා‍ තේ, ලංකා කුරුඳු, ලංකා නිල් මැණික්, නුවරඑළිය තේ, රුහුණේ මී කිරි ආදී)

* ආරක්ෂා කරනු ලබනුයේ කෙසේද ?

අදාල ස්ථානයෙන් සැබැවින්ම මූලාරම්භ නොවන භාණ්ඩ සඳහා භූගෝලීයදර්ශක යොදා ගැනීම තහනම් කිරීම මගින් නීතිය එම දර්ශක ආරක්ෂා කරයි. එසේ යොදාගැනීම අත්හිටුවමින් ඉන්ජන්ෂන් නියෝග නිකුත් කිරීමට අධිකරණයට හැකිය. ශ්‍රී ලංකාවේදී ලියාපදිංචිය නොමැතිව භූගෝලීය දර්ශක ආරක්ෂා කරනු ලැබේ. අසාධාරණ තරඟකාරිත්වය සහ සහතික ලකුණු සහ සාමූහික ලකුණු පිළිබඳ නීතිය යටතේ ද භූගෝලීය දර්ශක ආරක්ෂා කළ හැක. භූගෝලීය දර්ශන සම්බන්ධයෙන් දුර්නිරූපණයද වරදක් වන්නේය.
පනතේ සංශෝධනයනට අනුමැතිය ලැබීමෙන් අනතුරුව, ශ්‍රී ලංකාවේ භූගෝලීය දර්ශක විශේෂිතව භූගෝලීයදර්ශක ලෙස ලියාපදිංචි කිරීමට හැකි වන අතර එය 2017 වසරේදී ඇරඹෙනු ඇත.
ඒවා ආරක්ෂා කරනු ලබන්නේ ඇයි ?
කාර්මික සැලැස්මක් භාණ්ඩයක් ආකර්ෂණීය හා සිත්ගන්නා සුළු බවට පත් කරන අතර එමගින් වාණිජ වටිනාකම සහ අලෙවි කිරීමේ හැකියාව ඉහළ නංවයි. ආරක්ෂා කිරීම මගින් නිර්මාණකරුට සාධාරණ ලාභයක් සහතික කරන අතර ආයෝජන ප්‍රවර්ධනය කරයි. කර්මාන්ත, කලා ශිල්පවල සහ හස්ත කර්මාන්තයේ නිර්මාණශීලීත්වය දිරිමත් කිරීම මගින් ඒවා ආර්ථික සංවර්ධනයට දායක වන අතර වාණිජ කටයුතු ව්‍යාප්ත කර වැඩි රැකියා අවස්ථා උත්පාදනය කරයි.

* ආරක්ෂා කළ යුත්තේ ඇයි ?

ඒවා ගුණාත්මකභාවයේ ආවේණික ලක්ෂණ හෝ කීර්තියේ සංකේත වන බැවින් අදාල භාණ්ඩ වාණිජකරණය කිරීමට ඒවා බෙහෙවින් ඉවහල් වේ. ඒවා අවභාවිතය හෝ දුර්නිරූපණය භූගෝලීය දර්ශකයේ හිමිකරුට මෙන්ම පාරිභෝගිකයාට ද අනර්ථකාරී වේ.

* වෙළඳ නාමයට සාපේක්ෂව භූගෝලීය දර්ශකය

ලකුණක් යනු වෙනස් ව්‍යවසායන්හි භාණ්ඩ හෝ සේවා වෙන් කොට හඳුනාගැනීමට උපකාර වන සලකුණකි. භූගෝලීය දර්ශකයෙන් යම් නිපැයුමක සම්භවය කිසියම් නිශ්චිත ස්ථානයක බවත් එහි විශේෂ ගුණාංග ගතිලක්ෂණ හා කීර්තිනාමයක් ඇති බැව් පාරිභෝගිකයන්ට හා වෙළඳුන්ට පෙන්නුම් කර දැනුම් දෙයි.

මෙනයින් බලන කල නැවුම් චින්තනය, ඒ ඔස්සේ බිහිවන ඕනෑම දෙයක් රැකදෙන්නට නීතිමය ප්‍රතිපාදන ඕනෑතරම්‍ ඇත.
නමුත් Copy කිරීම්,අනුකරණය, අනුන්ගේ දේ තමන්ගේ වගේ භාවිතය, Branded TM ලඟින් යන Trade Marks, කෙලින්ම Brand එකෙන්ම එළියට දැමීම්, අනුන්ගේ සිංදු වලින් හම්බ කිරීම,කතෘභාගය නොගෙවීම, Industrial Design එක පොඩ්ඩක් එහෙමෙහෙ කිරීම්,Pure Ceylon Tea, Cinnamon, Peper, කියලා කලවම් යැවීම හරි ගජරාමෙට සිද්ධ වන අන්දමනම් පෙනේ…
නීති තිබුනාට ඇති වැඩක් නැත…ඒවා ක්‍රියාත්මක නොවේ නම්…
තොරතුරු –
පොතපතින් සහ ජාලයෙන්..
“ප්‍රබුද්ධ”

Click here to see full post on FB

#MirigamaApi #මීරිගමඅපි #Mirigama #මීරිගම